Kompleks zgrada Generalštaba u Beogradu ostao je bez statusa kulturnog dobra odlukom Vlade Republike Srbije 14. novembra 2024. godine. Na toj lokaciji najavljena je izgradnja luksuznih hotela, u koju bi ulagali američki investitori. Ipak, zbog sumnje da su dokumenta za ukidanje statusa kulturnog dobra falsifikovana, do saradnje nije došlo.
Generalštab Vojske Srbije u Nemanjinoj ulici u Beogradu, delo arhitekte Nikole Dobrovića, uništen je 1999. godine u NATO bombardovanju Savezne Republike Jugoslavije. Iako je bio pod ruševinama, 2005. godine proglašen je kulturnim dobrom, u cilju očuvanja njegove istorijske vrednosti.
Foto: Privatna arhiva
Početkom 2024. godine u medijima se pojavljuju informacije da država razmatra prodaju kompleksa Generalštaba stranim investitorima. U martu iste godine objavljeni su podaci o potpisanom memorandumu o razumevanju između Vlade Republike Srbije i kompanija koje žele da ulažu. Kao potencijalni partner pojavljuje se investicioni fond Afiniti partners (Affinity Partners), sa sedištem u Sjedinjenim Američkim Državama, čiji je vlasnik Džared Kušner, zet Donalda Trampa. Njujork tajms je 16. maja objavio da Kušner planira izgradnju luksuznog hotelsko-stambenog kompleksa na lokaciji Generalštaba, uz dugoročni zakup zemljišta, koji bi mogao trajati 99 godina i koji bi nosio naziv „Tramp“.
Pored konstantnih pritisaka i ostavke direktorke Republičkog zavoda za zaštitu spomenika kulture (RZZSK) Dubravke Đukanović u junu, ključni datum bio je 14. novembar 2024. godine, kada je Vlada Republike Srbije donela odluku da se kompleks Generalštaba skine sa liste nepokretnih kulturnih dobara. Javne debate nije bilo, uprkos protivljenju velikog broja arhitekata i kulturnih institucija. Srpska akademija nauka i umetnosti (SANU), Međunarodni savet za spomenike i lokalitete (International Council on Monuments and Sites – ICOMOS), kao i organizacija Evropa Nostra (Europa Nostra), izjavili su da je odluka u suprotnosti sa zakonom i međunarodnim konvencijama koje je Srbija potpisala.
U novembru 2025. godine su Vlada i Skupština Republike Srbije pokrenule proceduru donošenja posebnog zakona, takozvanog leks specijalisa (lex specialis), koji bi omogućio da se projekat realizuje mimo važećih zakona o planiranju, izgradnji i zaštiti kulturnih dobara. Zakon je usvojen, a reakcija građana na njegovo donošenje bila je blokada raskrsnice Kneza Miloša i Nemanjine, kao i opcrtavanje crvene linije oko kompleksa koju oni koji su planirali da ruše objekat navodno nisu smeli da pređu.
O tom protestu izveštavali su i međunarodni mediji poput Rojtersa (Reuters) i Gardijana (The Guardian). Niz protesta održan je tokom te godine. Jedan od njih desio se osam meseci ranije, 24. marta, na godišnjicu NATO bombardovanja, kada se potpisivala i inicijativa za očuvanje Generalštaba.
Investicioni fond Afiniti partners u decembru 2025. godine objavljuje da se povlači iz projekta izgradnje hotela i kompleksa na mestu Generalštaba. Odluka Džareda Kušnera tumači se kao posledica falsifikovanja dokumenata oko ukidanja statusa kulturnog dobra.
Predsednik Republike Srbije, Aleksandar Vučić, izjavio je da je Srbija izgubila investiciju vrednu 750 miliona evra i da su za to odgovorni protivnici projekta. Naveo je, takođe, da povlačenje Kušnera ne znači i kraj planova za rušenje Generalštaba, tvrdeći da objekat nema svrhu u postojećem obliku i da će država pronaći način da prostor bude bolje iskorišćen.
Kompleks Generalštaba ostao je bez statusa kulturnog dobra, kao i bez investitora. U narednom periodu, očekuje se da će Ustavni sud Republike Srbije analizirati odluku o skidanju statusa kulturnog dobra. Detalji o rušenju objekta za sada nisu poznati.
Nema komentara